لید:
بازار گل وانگ‌فا، یکی از محبوب‌ترین و پرطرفدارترین بازارهای خیابانی هنگ‌کنگ، از بازارچه‌ای در مرز چین و بریتانیا در قرن نوزدهم تا یک قطب عمده فروش و جاذبه توریستی تکامل یافته است. اکنون، یک برنامه بازسازی ۲۵ میلیارد دالری توسط سازمان نوسازی شهری (URA) در حال است که قرار است تا سال ۲۰۳۶ بخش‌هایی از آن را تغییر دهد. این مقاله به بررسی منابع تاریخی متفاوت و تحولات این بازار می‌پردازد.
مبداء در مرز استعماری
داستان وانگ‌فا از دورانی شروع می‌شود که وانگ‌فا در شمال مرز بریتانیا-چین قرار داشت. پس از جداسازی شبه‌جزیره کاولون در ۱۸۶۰، کشاورزان محلی که عمدتاً برنج و سبزیجات کاشته می‌شدند، شروع به پرورش گل در اراضی حاشیه‌ای کردند. طبق وبسایت تحقیقاتی CityUnseen، این گلها در غروب آفتاب در نزدیکی مرز فروخته می‌شد. برخی منابع معتقدند که این فروش‌ها از قبل از اجاره‌نامه جدید مناطق در ۱۸۹۸ صورت گرفته است، که نشانه‌های دیرینه بیش از یک صدی برای این بازار می‌کشد.
نام “فا” (گل) و “وانگ” (بازارچه) به این رسم‌های اولیه اشاره دارد. در کانتونی، “وانگ” به یک بازار موقتی گفته می‌شود که جمع می‌شود و بعد از فروش تعطیل می‌کرد. امروز با وجود دکان‌های ثابت، این نام باقی مانده است.
نقش خط آهن و گسترش تجارت گل
یکی از عوامل کلیدی گسترش این بازار، افتتاح خط آهن کاولون-کانتون (KCR) در ۱۹۱۰ بود که ایستگاه وانگ‌فا شرقی را نزدیک کرد. به نقل از روزنامه‌ای محلی، این شبکه باعث رسیدن سهلتر محصولات کشاورزان جدید به کاولون شد، از جمله گلها. در همان زمان، جمعیت بریتانیایی که به گلها علاقه داشتند، افزایش یافت و این عامل باعث رشد تقاضا شد. کتاب “ریشه‌ها، برگها، گلها: حافظه و تخیل بازار گل” که در ۲۰۲۲ منتشر شده است، نیز این نظریه را تقویت می‌کند.
تصویب رسمی در دهه ۱۹۴۰
طبق اداره گردشگری دولتی هنگ‌کنگ، بازار گل به عنوان یک مکان رسمی در دهه ۱۹۴۰ تصویب شد و فروشندگان از فروش خیابانی به دکان‌های ثابت روی آوردند. برخی منابع دیگر می‌گویند که خیابان “بازار گل” در ۱۹۴۸ نامگذاری شد، در حالی که مدارک دیگر آن را به دهه ۱۹۷۰ اختصاص می‌دهند. این تناقض‌ها نشانه‌دهنده عدم قطعیت در تاریخ دقیق این بازار است.
تحول از کشاورزی به تجارت در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰
بزرگترین تحول در دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ صورت کرد. در ابتدا، بازار همچنان یک بازارچه سنتی بود که کشاورزان محلی در صبح زود جمع می‌شدند و در غروب عودت می‌کردند. یک عضو خانواده دکان‌دار به خبرنگار گفته است که پدربزرگش در ۱۹۷۰ در آنجا گل می‌فروخت و هنوز دکان ثابت وجود نداشت.
اما صنعتی‌سازی و شهرسازی سریع هنگ‌کنگ زمین‌های کشاورزی را کاهش داد. بعضی کشاورزان از غرفه‌های خود صرف‌نظر کردند و دکان‌های گل به جای آنها نشستند. تاجران جدید که هم گله‌های محلی و هم وارداتی فروخته می‌شدند، جایگزین کشاورزان شدند. این تحول باعث شد که کشاورزان مبدع بازار به حاشیه رانده شوند. در دهه ۱۹۹۰، حکومت ۳۴ محل بارگیری برای کامیون‌های آنها در کانال آب اختصاص کرد، اما این ترتیب‌ها با افزایش ترافیک مورد فشار قرار گرفت.
جذب توریستی در دهه ۱۹۹۰
تا دهه ۱۹۹۰، بازار گل بیشتر به تاجران و فروشندگان عمده فروش خدمت می‌کرد. اما آنگاه، مردم عادی و ساحران شروع به بازدید از آن پرداختند. عوامل متعددی شامل:
- فرهنگ عیدها: عید بهار چینی و نمایشگاه سالانه گل هنگ‌کنگ علاقه عمومی را به گلها افزایش داد.
- فضای کوچک مسکونی: با توجه به آپارتمان‌های کوچک، گلدان‌ها و گلها راهی برای آوردن طبیعت به خانه بودند.
- رسم اهدای گل: دسته‌های گل برای افتتاح تجارت و مناسبت‌های خاص رایج شد.
- دسترسی آسان: نزدیکی به سایر بازارهای وانگ‌فا مانند بازار پرندگان و بازار ماهی‌ها.
یک دکان‌دار گفت که تجارتش آنقدر رشید کرد که در ۱۹۹۸ دومین شعبه را در خیابان صابونی باز کرد.
دوران ارکید و دکان‌های ثابت در ۲۰۰۰
در دهه ۲۰۰۰، ورود ارکید‌های ترکیبی با قیمت مناسب از چین باعث افزایش تقاضا شد. این گلها به سرعت در بازار محبوب شدند و هنوز یکی از محصولات مشخصه این بازار هستند.
علاوه بر این، ساختار فیزیکی بازار با دکان‌های ثابت به جای غرفه‌های موقتی، آن را از تاثیر طرح‌های نوسازی که بازارهای دیگر را متاثر کرد، محفوظ داشت. اما این نظر عمدتاً در مقالات گردشگری ذکر شده و ممکن است مستند نباشد.
وضعیت فعلی بازار
امروزه، ریتم بازار با تقویم چینی و غربی سازگار است:
- عید بهار: شلوغ‌ترین زمان؛ خرید درخت‌های نارنج، ارکید، گل داوودی و نرگس برای آوردن خوشبختی.
- ولنتاین و روز مادر: گل رز و میخک.
- سایر زمان‌ها: گیاهان داخلی، کاکتوس، بونسای، گلدان و ابزار باغبانی.
حکومت تخمین می‌زند که بیش از ۱۰۰ دکان در این منطقه وجود دارد، و اداره نوسازی شهری (URA) حدود ۱۲۰ دکان گل را در این ناحیه برآورد کرده است.
فصل نوسازی (۲۰۱۹ تا به امروز)
در سال ۲۰۱۹، URA شروع به مطالعات برای طرح نوسازی خیابان صابونی و بازار گل کرد. این طرح در ۲۰۲۱ به عنوان قسمی از برنامه بازسازی منطقه یاو‌مت و وانگ‌فا اعلام شد.
جزئیات اعلام‌شده در مارس ۲۰۲۴ شامل:
- بازسازی ۶ سایت با حدود ۳۱ ساختمان که عمر بین ۶۴ تا ۷۶ سال دارند.
- اثرگذاری بر حدود ۲۷۵ خانوار و ۳۳ دکان.
- بودجه ۲۵ میلیارد دالر هنگ‌کنگ برای خرید ۱۹۰ ملکیت.
- ایجاد حدود ۱,۳۵۰ واحد مسکونی با هدف اتمام در سال ۲۰۳۵/۳۶.
علاوه بر مسکن، طرح شامل:
- “گذرگاه آبی” و پارک مجاور آن که وانگ‌فا بالگراند، بازار گل و خیابان پرنس ادوارد را متصل می‌کند.
- ساختمان‌های تجاری کوتاه‌تر در امتداد بازار گل.
- احیای کوچه‌های پشتی برای عبور عابران.
- یک ساختمان چندمنظوره که مدل مدیریت و اجاره آن هنوز تعیین نشده است.
تاثیر بر دکان‌های گل:
URA می‌گوید که از حدود ۱۲۰ دکان گل، فقط حدود ۲۰ تا ۲۵ دکان (۱۷-۲۱٪) مستقیماً متاثر می‌شوند و وعده کرده است که شخصیت بازار حفظ شود.
وضعیت کنونی:
طرح در دست اجراست و URA در ۸ ژانویه ۲۰۲۶ به مالکان متاثر پیشنهاد خرید داد. به مالکان واحد مسکونی واجد شرایط، قیمت ۱۵,۳۷۷ دالر به ازای هر فوت مربع پیشنهاد شده و گزینه “آپارتمان به عوض آپارتمان” نیز در دسترس است.
نگرانی‌ها:
دکان‌داران نگران از جابجایی و افزایش اجاره هستند. محافظان از میراث به پروژه‌های نوسازی قبلی اشاره می‌کنند که تجار سنتی عودت نکردند. طرفداران طرح اصرار می‌کنند که ساختمان‌های کهنه نیازمند به روز‌رسانی هستند و فضاهای عمومی جدید به نفع جامعه خواهد بود.
جمع‌بندی
تاریخ بازار گل وانگ‌فا یک آینه برای تحول هنگ‌کنگ است: از یک بازارچه مرزی ساده تا یک جاذبه توریستی و یک نماد زنده از سنت و مدرنیته. با اجرای طرح بازسازی، این بازار دوباره خود را تغییر خواهد داد، اما پرسش در این است که آیا می‌تواند روحیه و سنت‌هایی که آن را محبوب ساخته‌اند، حفظ کند. نوسازی تا چند سال آینده نتیجه نشان خواهد داد و بازار گل به عنوان یک نمونه از تغییرات شهری در این شهر به نظاره خواهد ماند.