تهران – ۱۴ فوریه (۲۵ بهمن)؛ روز ولنتاین، جشن جهانی عشق و محبت، بر پایه داستانی از فداکاری بنا شده است که ابهامات تاریخی فراوانی شخصیت اصلی آن را در هاله‌ای از رمز و راز فرو برده است. درحالی‌که این روز را به یاد قدیسی به نام ولنتاین جشن می‌گیریم، سوابق تاریخی نشان می‌دهند که احتمالاً چندین شهید مسیحی با این نام وجود داشته‌اند و اغلب حکایات مشهور امروز، ریشه در افسانه‌ها و خیال‌پردازی‌های قرون وسطایی دارند.

چندین ولنتاین: منشأ تاریخی سردرگمی

کلیسای کاتولیک رومی دست‌کم سه قدیس مختلف به نام ولنتاین را به رسمیت می‌شناسد که همه در ۱۴ فوریه و در سال‌های متفاوت به شهادت رسیده‌اند. این امر ریشه اصلی تاریخی سردرگمی‌ها است. مورخان این سه شخصیت را چنین معرفی می‌کنند:

• ولنتاین رومی: یک کشیش بود که حدود سال ۲۶۹ پس از میلاد در دوران امپراتور کلودیوس دوم به شهادت رسید.

• ولنتاین ترنی: یک اسقف بود که تقریباً در همان دوره به فیض شهادت نائل شد.

• سومین ولنتاین: به همراه چند نفر از یارانش در آفریقا شهید شد که اطلاعات کمی در مورد او در دسترس است.

  فقدان مدارک و متون تاریخی معتبر باعث شده است برخی کارشناسان احتمال دهند که ولنتاین رومی و ترنی عملاً یک شخص بوده‌اند و سنت‌های محلی، جنبه‌های مختلف داستان او را ثبت کرده‌اند.

  افسانه‌های رمانتیک؛ پیوند با عشق ممنوعه

  دو افسانه مشهور، پیوند این قدیس با عشق رمانتیک را تقویت کردند. محبوب‌ترین روایت، ولنتاین را کشیشی در رُم معرفی می‌کند که حکم امپراتور کلودیوس دوم مبنی بر ممنوعیت ازدواج مردان جوان را به چالش کشید. گفته می‌شود امپراتور معتقد بود سربازان بدون همسر و خانواده، جنگجویان بهتری هستند؛ اما ولنتاین برخلاف این فرمان، به‌صورت مخفیانه زوج‌های جوان را به عقد یکدیگر درمی‌آورد. بر اساس این داستان، ولنتاین پس از لو رفتن فعالیتش زندانی و در نهایت اعدام می‌شود، که وی را مستقیماً به حامی عشاق تبدیل می‌کند.

  در داستانی مجزا، ولنتاین در دوران زندان، عاشق دختر کور زندانبانش، آستریوس، می‌شود. برخی روایات حاکی از آن است که وی با دعا بینایی دختر را بازگرداند. نامه‌ای که او پیش از اعدام در ۱۴ فوریه برای دختر نوشت و آن را با عبارت مشهور «از طرف ولنتاین تو» (From your Valentine) امضا کرد، عبارتی است که تا امروز نیز در میان عشاق رایج است.

  تزئینات قرون وسطایی و پیوند با گل‌ها

  بااین‌حال، پیوند قوی ولنتاین با عشق، نه در سوابق اولیه مسیحی، که عمدتاً در قرون وسطی شکل گرفت. جفری چاوسر شاعر قرن چهاردهم، در شعر “مجلس پرندگان” (The Parliament of Fowls)، روز ولنتاین را با فصل جفت‌گیری پرندگان پیوند داد و بدین ترتیب، ولنتاین وارد سنت ادبی عشق درباری شد. این سنت‌های جدید، افزوده‌های رمانتیکی مانند تبادل نامه‌های عاشقانه و هدایای کوچک را در پی داشت.

  علاوه بر این، یک روایت دیگر ولنتاین را نه‌تنها به دلیل ازدواج‌های مخفیانه، بلکه به دلیل اهدای گل‌های باغ خود به زوج‌ها برای یادآوری عشق الهی، به هدیه‌دهنده گل تبدیل می‌کند. همین امر دلیل ارتباط عمیق این جشن با مفهوم گل و عشق است.

  موضع مدرن کلیسا و بقای فرهنگی

  در سال ۱۹۶۹، پس از اصلاحات شورای دوم واتیکان، کلیسای کاتولیک نام قدیس ولنتاین را از تقویم عمومی رومی حذف کرد. این اقدام به دلیل فقدان اطلاعات قابل تأیید تاریخی در مورد زندگی او بود. اگرچه ولنتاین همچنان به‌عنوان قدیس شناخته می‌شود و جشن‌های محلی ادامه دارد، اما این تصمیم نشان‌دهنده تلاش کلیسا برای تمرکز بر قدیسینی با سوابق تاریخی مستندتر بود.

  با وجود ابهامات، اهمیت فرهنگی ولنتاین کم‌رنگ نشده است. روز ولنتاین امروزی ترکیبی از جشن‌های باستانی باروری مانند لوپرکالیا (Lupercalia)، سنت‌های درباری قرون وسطی و بازاریابی‌های مدرن است. صرف‌نظر از اینکه ولنتاین یک شخص بود یا مجموعه‌ای از چندین شهید، داستان او به کانون توجهی برای بیان مفاهیم جهانی عشق، فداکاری و شجاعت برای دوست داشتن تبدیل شده است. این میراث چندگانه تضمین می‌کند که روایت این قدیس حامی، ورای واقعیت‌های تاریخی، همچنان الهام‌بخش عشاق در سراسر جهان باقی بماند.

花店老闆娘